مدرسه پژوهش محور:تدوین وآزمون یک الگوی علی به روش ترکیبی اکتشافی

تعلیم و تربیت یا به عبارت دیگر مدارس، باید به ابزار پاسخگویی که همان پژوهش و خردورزی است مجهز باشند تا دانش آموزان بتوانند در این مسیر به درستی هدایت شوند. طبق پژوهش های دانشگاهی، یادگیری های پژوهش محور باعث توسعه موفقیت های دانش آموزان شده، همچنین موفقیت های آموزشی مبتنی بر پژوهش اغلب نیاز به تغییر فرهنگ در مدرسه دارد. معلمان در جریان پژوهش همکار یادگیرندگان به حساب می آیند که این امر به فراهم آمدن تسهیلاتی برای ایجاد جامعه یادگیرنده علمی کمک می کند.

یادگیری پژوهش محور در افزایش سطح دانش و مهارت دانش آموزان تاثیر بسزایی دارد و درنتیجه زمینه مواجه با چالش، تجربه یادگیری لذت بخش، خودکنترلی و خودهدایتی، مستقل بودن و در نهایت کیفیت آموزش را فراهم می کند. در یک مدرسه پژوهش محور، پژوهش در میان کارکنان جایگاهی ویژه دارد؛ آنان نتایج پژوهش ها را در تصمیم گیری های مدرسه در سطوح مختلف به کار برده و با سایر مدارس یا دانشگاه ها برای انجام دادن پژوهش ارتباط برقرار می کنند، اما متاسفانه با وجود مطالعات و پژوهش های بسیار که در زمینه تبیین و مزایای رویکرد پژوهش محور در مدارس انجام شده، نتایج پژوهش ها سطح رضایت بخشی از پرورش توانایی تفکر انتقادی، قضاوت، استدلال و پژوهش دانش آموزان را نشان نمی دهند. همانطور که هنوز هم در مدارس ایران به روش های سنتی تدریس و حفظ کردن و آموزش طوطی وار تاکید می شود؛ درحالی که هدف از آموزش انتقال مطالب از قبل آماده شده به دانش آموزان نیست، بلکه باید به آنان آموخت که چگونه یاد بگیرند، به حل مسائل بپردازند و به دانش لازم دست یابند.

پیشینه پژوهش :

بر این اساس سوالات اصلی پژوهش که به آن ها می پردازیم عبارتند از :

۱-ابعاد و نشانگان یک مدرسه پژوهش محور کدام اند؟ 

در جواب این سوال که در بخش کیفی پژوهش قرار داشت مصاحبه های نیمه ساختار یافته به کار گرفته شد و الگوی اولیه مدرسه پژوهش محور با چهار بعد ترسیم شد : مدیر پژوهش محور، معلم پژوهش محور، فرهنگ و ساختار پژوهش محور و آموزش و یادگیری پژوهش محور که هریک به کدهای محوری تقسیم شد.

۲-بر اساس ابعاد و نشانگان شناسایی شده الگوی مدرسه پژوهش محور چیست؟ 

در جواب این سوال الگوی مفهومی و اولیه مدرسه پژوهش محور با ۴ بعد و ۱۷ مولفه ترسیم شد.

۳-اعتبار الگوی ارائه شده برای مدرسه پژوهش محور به چه میزان است؟

پاسخ به این سوال شامل دو بخش می باشد : در بخش اول مدل های اندازه گیری انعکاسی مدیر پژوهش محور، معلم پژوهش محور، آموزش و یادگیری پژوهش محور و غیره از طریق تحلیل عاملی تاییدی آزمون شدند و در بخش دوم مدل مسیری ساختاری که ارتباط میان متغیرهای مکنون مدل را نشان می دهد مورد آزمون قرار گرفت.

روش پژوهش :

روش پژوهش آمیخته از روش های کمی و کیفی می باشد که در بخش کیفی مصاحبه نیمه ساختار یافته با ۲۵ نفر از اساتید دانشگاه فرهنگیان و پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش، کارشناسان حوزه های ذیربط وزارت آموزش و پرورش، مدیران پژوهش سراهای برتر دانش آموزی و معلمان موفق بود که به روش نمونه گیری هدفمند و در بخش کمی ابزار پژوهش پرسشنامه بود که از میان ۵۲۵۶ نفر دبیر زن دوره متوسطه ۴۵۰ نفر که به روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای انتخاب شده بودند در تکمیل آن شرکت کردند. 

ابزار گردآوری داده ها در بخش کیفی مصاحبه نیمه ساختار یافته بود که از الگوی اشتراوس و کوربین و تکنیک تحلیل محتوا برای کدگذاری، طبقه بندی و تلخیص اطلاعات استفاده شد و برای گردآوری داده ها در بخش کمی از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد.
بحث و نتیجه گیری :

در این مقاله به بررسی مدیریت دانش در سازمان های پژوهش محور پرداختیم. از انجایی که سازمان هایی که الگوی منسجم در این حوزه ندارند پس مدیریت دانش اهمیت بسزایی دارد و عواملی وجود دارند که سبب توسعه آن می شود؛ اهمیت مدیریت دانش همچنین در مدارس قابل توجه است، طبق پژوهش های دانشگاهی یادگیری های پژوهش محور باعث افرایش موفقیت دانش آموزن می شود و از آنجایی که ایران فاقد الگویی منسجم در حوزه مدیریت دانش می باشند، با ایجاد زیر ساخت های لازم در حوزه فناوری اطلاعات، فرهنگ سازی و اصلاح فرایندها و ساختار سازمانی می توان مدیریت دانش را در سازمان های پژوهش محور اجرا و پیاده سازی نمود. به طوری که مدیران مدارس مسئول تحقق بخشیدن به اهداف برای توسعه مدرسه، چگونگی دستیابی به اهداف و بهبود فرایند تحقق یافتن آنها هستند و برای ایجاد یک مدرسه پژوهش محور به عواملی مانند پشتیبانی اداری، مشارکت و همکاری، داشتن چشم انداز، وجود اعتماد میان معلمان، دانش آموزان و والدین و منابع برای ایجاد فرهنگ پژوهش نیاز است که همه به عهده مدیر می باشد. همچنین معلمان، فرهنگ و‌ ساختار توانمندساز، آموزش و یادگیری از ابعاد موثر بر ایجاد و توسعه مدرسه پژوهش محور می باشند ‌و برای تحقق بخشیدن به همچین مدرسه ای نیاز به همکاری عوامل درون مدرسه ای و برون مدرسه ای می باشد. امروزه مدیریت دانش از عوامل مهم در کسب مزیت رقابتی بوده و برای رسیدن به آن سازمان ها باید بستری را فراهم آورند که در آن تسهیم و مبادله ایده ها، دانش و اطلاعات ارزشمند باشد، درواقع زیر ساخت مدیریت دانش در کسب مزیت رقابتی سازمان زیاد می شود. الگوی اولیه مدرسه پژوهش محور با چهار بعد مدیر پژوهش محور در بردارنده سه مؤلفه ترویج پژوهشگری، تسهیل پژوهشگری و رهبری توزیعی و بعد معلم پژوهش محور شامل سه مؤلفه باور پژوهشی، دانش و مهارت های حرفه ای و ارتباطات و تعاملات حرفه ای می باشند؛ در نهایت تعهد و حمایت مدیران ارشد سازمان جهت طراحی ساختار اجرایی مناسب در موفقیت و کسب مزیت رقابتی حائز اهمیت می باشد.

نویسنده:فریبا چاپاتی